Americana, Hedendaagsche Letterkunde, Italiano

Boeken uit een andere dimensie

1 november 2016

Beste Jur,

Weet je nog, het moment waarop we ontdekten dat de schrijver Raymond Carver iemand anders was? Niet dat Carver een pseudoniem gebruikte, eerder het omgekeerde: in de vorm waarin wij ze bewonderden had hij zijn verhalen nooit geschreven. Waar hebben we het eigenlijk over als we het hebben over Carver?

In 2009 verscheen onder de titel Beginners de oerversie van Carvers klassieke bundel What we talk about when we talk about love (1981), het ongeredigeerde manuscript, en overal vielen monden open. De uitgebeende, elliptische, archetypische short story over drankzuchtige mannen en mislukte relaties en onblusbare levenspijn waarmee Carvers naam synoniem was geworden, bleek – in ieder geval ten dele – de uitvinding van zijn redacteur, Gordon Lish. Zonder pardon en tot Carvers wanhoop en zelfverachting (lees zijn brieven) had Lish grote delen van het manuscript geschrapt, als Michelangelo die met zijn beitel een in steen gevangen figuur bevrijdt, met als resultaat de legendarische literaire sculptuur of persona die Carver de rest van zijn leven heeft belichaamd. Beginners is een boek met zijn eigen bestaansrecht, maar zo scherp en vreemd en raak als What we talk about is het niet.

De schrappende Lish, daar situeert de Italiaanse schrijver Emanuele Trevi (1960) het einde van de moderniteit in de literatuur. Dat doet hij in zijn net vertaalde boek over Pasolini, waarover ik las in een boeiende en prikkelende bespreking (door de eminente vertaler Frans Denissen) op De Reactor. “Literatuur mag niet langer subversief zijn en evenmin zichzelf ter discussie stellen,” vat Denissen de stelling van Trevi samen, en citeert hem als volgt: “De enige opdracht die de schrijver zichzelf stelt is die van storyteller. […] En dus: dit is het begin van een tijdperk waarin literaire excellentie samenvalt met het vermogen onderhoudend te zijn.”

Intrigerende stellingname. (De roman mag alles, zij mag alleen niet vervelen, zei György Konrád ooit, maar dat terzijde.) Maar de situering is wel een beetje raar. Wat je ook vindt van Carver en Lish en hun verschillende versies van het werk van de eerste: was Carver niet altijd al een storyteller? Met of zonder redactie? Beginners is niet modernistischer dan What we talk about, verre van, en Lish maakte de oorspronkelijke verhalen niet verhalender – eerder in tegendeel. Juist de gaten en wakken en losse eindjes en abrupte cesuren geven Lish’ versies hun baanbrekende, anti-traditionele, ‘carveriaanse’ signatuur.

Niettemin kaart Trevi een interessante kwestie aan: de dictatuur van de plot, die al lange tijd heerst in letterland. En zoals iedere effectieve dictatuur gaat ook deze in je hoofd zitten. Pasolini’s laatste boek, dat bij zijn dood in 1975 onvoltooid in een la lag en pas in 1992 verscheen onder de titel Petrolio, was in die korte tijdspanne “onleesbaar” geworden (Denissen gebruikt dat woord), omdat het zich onttrok aan het inmiddels aangetreden regime van consistentie en instant begrijpelijkheid. Petrolio stamde uit een andere tijd, een ander schrift. Trevi noemt het zelfs een boek uit “een andere dimensie”.

Een boek uit een andere dimensie – dan ben ik verkocht. De leeslijst is zojuist weer een stukje langer geworden.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply