Americana, Hedendaagsche Letterkunde, Vertalen

Gorzen, Fraters en Franzen

2 juli 2018

 

Beste Joep,

De bekendste vogelaar van de VS is niet bekend van het vogelen. Ik zag een bijdrage van Channel 4 over miljoenen trekvogels die in landen als Frankrijk en Cyprus gruwelijk aan hun eind komen op met lijm ingesmeerde takken (ik moet als ik dat zie altijd denken aan “De Griezels” van Roald Dahl). Daarin riep een man met een bril de EU op zijn eigen wetten te handhaven. Hij zat op een bankje ergens in Engeland. Hij was er stil van. Ineens zei hij: “We are hearing a chiffchaff.” Daarna was hij weer stil en vervolgde toen: “I think actually two chiffchaffs.” Een man naar mijn hart. Kom er maar eens om. Iemand die nog een tjif en een tjaf van elkaar kan onderscheiden. 

Wist jij dat Jonathan Franzen gek is op vogels? Ik niet. Dat is hij ook pas sinds hij de veertig gepasseerd is, schrijft hij in zijn artikel “Why Birds Matter, and Are Worth Protecting” in een vogelspecial van de National Geographic. Ik heb alleen zijn roman “The corrections” gelezen, uit 2001, en daar kwam geen vogel in voor zeg ik zo uit het hoofd. Op het omslag van “Freedom”, weet ik, prijkt daarentegen een prachtige azuurzanger, dus jij kan mij, als Franzen-adept, vast bijlichten over de vogelliefhebberij die daar achter schuil gaat. Franzen is van 1959, dus pas rond de eeuwwisseling hebben vogels hun intrede gedaan in zijn leven. Te vroeg dus voor “De correcties”, maar op tijd voor “Freedom” en welk wezen symboliseert meer de “Vrijheid” dan een vogel (behalve dan aan een lijmstok natuurlijk).

Het was eigenlijk niet zo’n goed stuk, bedacht ik me toen ik het uit had. Maar ik had de Nederlandse versie gelezen. Zou het aan de vertaling kunnen liggen? Het Engelse stuk was – niet verrassend – inhoudelijk gezien niet veel sterker. Maar wel mooier geschreven. Zijn de vertalers van NG eigenlijk wel literaire vertalers? Neem nu een zinsnede als:

“a person whose heart lifts whenever he hears a grosbeak singing or a towhee calling”

Dat wordt vertaald als:

“spits ik de oren als ik een roodborstkardinaal of roodflanktowie hoor”

Ik bleef gelijk hangen aan die kardinaal, die ik hier laatst ook al ten tonele heb gevoerd. De roodborstkardinaal (Pheucticus ludovicianus) is een andere vogel, maar kardinaal is een kardinaal woord. Waarom van alle ‘grosbeaks’ juist deze gekozen? Franzen kiest zelf ook niet. Hetzelfde kun je zeggen van de roodflanktowie (Pipilo erythrophthalmus). Het zijn allebei vogels die aan de Oostkust van de VS voorkomen, waar Franzen zelf ook resideert. Is het daarom? Of vonden de vertalers het leuk om twee over rood te spelen? Maar towie’s danken hun naam aan hun roep. Het gaat nu niet om de rode flank of de rode borst. Ik zou eerder iets zeggen als:

“hoor ik een dikbek zingen of een towie roepen dan maakt mijn hart een sprongetje”

Enfin. Een Amsterdammer zou zeggen: Er zijn maar twee soorten vogels, sijzen en drijfsijzen. En sijzen of gorzen maakt ook niet veel verschil. Uiteindelijk maakt Franzen er maar één soort van, en dat vond ik meteen het meest intrigerende argument dat hij opvoert voor hun beschermingswaardigheid. Franzen zegt: het zijn mijn broers. Fraters dus. Allemaal.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply