Britannia, Hedendaagsche Letterkunde

Schrijvende vrouwen: Ali Smith

4 juni 2015

Beste Jur,

Kunnen vrouwen eigenlijk schrijven? Die vraag zou bij niemand opkomen als het echelon Grote Schrijvers dat de geschiedenis heeft opgehoest niet zo opvallend masculien was. Daar zijn overigens allerlei redenen voor, die me op het moment niet interesseren.

Wat óók opvalt: een aantal van de boeiendste boeken die afgelopen tijd verschenen komt van de hand van vrouwelijke auteurs. Ik denk aan Valeria Luiselli, die in het essay Valse papieren en in de roman De gewichtlozen genrebeperkingen negeert en in klare taal een obsessief en toch laconiek soort zoeken gestalte geeft, cirkelend, spiegelend, nadrukkelijk ‘literair’, geestig en wijs, naar onder meer dode dichters, Mexico-Stad en zichzelf. Haar nieuwe roman wordt al een tijdje aangekondigd door uitgeverij Karaat. Ik denk aan Dept. of Speculation van Jenny Offill, een reeks mysterieuze maar pakkende aforismen en dagboekachtige aantekeningen die tezamen een verpletterend beeld van een ‘gewoon’ leven schetsen, waarin een vrouw een boek schrijft, verliefd wordt, en moeder, bedrogen, ouder. Ik denk ook, van eigen bodem, aan Niña Weijers, maar wij praten hier alleen over anderlandse boeken, dus haar geweldige debuut blijft ongenoemd.

En ik denk aan de Schotse Ali Smith (1962), aan wie gisteravond de Baileys Women’s Prize for Fiction werd toegekend, die voorheen de Orange Prize heette en waarvoor uitsluitend vrouwen in aanmerking komen. Smith kreeg de prijs voor How to be both, dat ook genomineerd was voor de Booker maar gepasseerd werd door een boek dat me alleen daarom al tegenstaat. How to be both heeft wat je noemt een ‘gedurfde vorm’: het bestaat uit twee delen, beide ‘One’ getiteld (en in verschillende drukken zit niet steeds dezelfde One vooraan), die op het eerste oog weinig met elkaar te maken hebben. De verhalen over het hedendaagse meisje George dat onlangs haar moeder heeft verloren en over de Quattrocento-kunstenaar Francesco del Cossa die als net ontwaakt spook door zijn fantastische bio racet, raken elkaar zijdelings, via een schilderij, en delen allerlei thematische motieven, die je echter moet verzwijgen, omdat ze een vitaal, in klaterende taal verzonnen boek in de hoek proberen te drijven. De verwantschap is veel slimmer en speelser dan een som van thematieken, tegelijk grootser en alledaagser. How to be both trekt een vrolijke lange neus naar de droeve processie actuele of waargebeurde of geëngageerde formuleromans en laat zien dat een groot kunstwerk niet alleen zijn eigen noodzaak creëert, maar ook zijn eigen vanzelfsprekendheid. Ik ben benieuwd hoe het jou is bevallen.

De andere boeken van Ali Smith die ik heb gelezen zijn net zo goed. Of toch bijna. En ook die boeken, al doet dat er weinig toe, zijn geschreven door een vrouw, eentje die thuishoort in het hoogste echelon.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply