Britannia, Hedendaagsche Letterkunde

WE ARE ALREADY HOME THANK YOU

19 november 2016

Beste Jur,

Na de aanslagen van 11 september 2001 rees op zeker moment de vraag hoe die gebeurtenis in romans zou terechtkomen. Waar journalistiek verslag doet van het epicentrum, of van de waan van de dag, kan literatuur juist de nabevingen meten, tonen hoe de bakens verzet zijn, of de wervels ongemerkt verschoven. Jonathan Safran Foer kwam in 2005 met Extremely loud & incredibly close, dat was in mijn beleving een van de eerste 9/11-romans. Hoe zouden de afgelopen roerige maanden doorwerken in de literatuur van de toekomst?

Tot mijn verbazing heb ik net de eerste Brexit-roman gelezen. Nooit eerder zat literatuur de tijdgeest zo op de hielen. Autumn speelt in 2016, eindigend in november. Bob Dylan komt langs, al wint hij geen Nobelprijs. Dat President Trump er niet in figureert lijkt te wijten aan het feit dat het boek al een paar dagen voor de verkiezingen bezorgd werd, anders had Ali Smith vast een manier gevonden om ook die politieke aardverschuiving een bijrol te geven.

Ik ben groot fan van Ali Smith, maar Autumn is niet haar beste werk (wat niet wegneemt dat het een bovengemiddelde roman is). Zoals vaker bij Smith vormt beeldende kunst een van de motors – dat was bijvoorbeeld ook zo in haar onorthodoxe lezingenbundel Artful en in de succesroman How to be both, over de vijftiende-eeuwse frescoschilder Francesco del Cossa. In Autumn speelt de herontdekking van de jonggestorven Engelse Popartkunstenares Pauline Boty een hoofdrol. De entree van Boty’s feministische schilderijen en collages in het boek, via een geheugen- en verbeeldingsspelletje, is geweldig inventief.

Smith zou Smith niet zijn als ze Brexit en Popart (en de Profumo-affaire, en de Engelse variant van ‘Tussen kunst & kitsch’, en deportaties in WOII) niet in een slim, speels, vrolijk- én melancholisch-stemmend, taalvirtuoos totaaltheatertje had gegoten, waarin je struikelt over de bevreemdende situaties en ontregelende dialogen. De jonge kunsthistorica Elisabeth vreest voor haar baan en trekt weer in bij haar moeder, niet zozeer uit geldnood of moederliefde, maar vooral vanwege de stokoude buurman Daniel Gluck, met wie ze van jongs af aan een bijzondere band heeft en die onlangs is opgenomen in het ziekenhuis. Hij slaapt continu en zijn geest dwaalt: hij is een boom, hij zweeft een rechtbank in, een atelier. Ondertussen tekenen de gevolgen van de Brexit zich af, worden er hekken gebouwd, worstelt Elisabeth met de bureaucratie bij het aanvragen van een paspoort. De Schotse Ali Smith – Schotland stemde vóór de EU – maakt er geen geheim van waar haar sympathie ligt. Een huis waar buitenlanders wonen is beklad met de woorden GO HOME. In bonte letters staat eronder geschreven: WE ARE ALREADY HOME THANK YOU.

Autumn schijnt het begin te zijn van een vierseizoenencyclus. Ik ben benieuwd hoe dit compacte, nogal volle eerste deel, met zijn elegische herfstsfeer en onverwacht opbloeiende liefde, in dat beoogde kwartet zal passen. En hoe zou de wereld eruitzien, in de lente, in de zomer?

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply