Ansichtkaarten, Categorisch uitgesloten, Éire, Italiano, Klassiekers, Musica, Toneel

Via Bigli 15, Milano

17 november 2018

Beste Jur,

Wij hebben allebei weleens in Monterosso, aan de Ligurische kust, door de spijlen van het hek naar het okergele zomerhuis van Eugenio Montale staan kijken. In dat huis bracht Montale zijn zomers door, daar leerde hij een wereld van zee en rotsen en adolescent verlossingsverlangen kennen die hij zo indringend heeft opgeroepen in zijn debuutbundel Ossi di seppia uit 1925. Inktvisskeletten, aangespoeld wrakhout, juttersgoud, de horizon, de kapotte mazen in het vissersnet waardoor je, misschien, zou kunnen ontsnappen…

Montale verhuisde van Genua, waar hij geboren werd, naar Florence, waar hij de opkomst van het fascisme meemaakte en de oorlog doorbracht. Vanaf 1948 tot zijn dood in 1981 woonde Montale in Milaan, eerst in een hotel (dat er nog steeds is, de Albergo Ambasciatori) en later in dit huis:

http://www.turismoletterario.com/images/images/spot/italia/milano/montale-targa_via_bigli-milano-turismoletterario2.jpg

Via Bigli 15. Het is een smal en donker straatje met statige huizen, dubbelgeparkeerde scooters, een paar dure modezaken. Montale werkte in zijn Milanese jaren onder meer als muziekcriticus voor de Corriere della Sera, en in die hoedanigheid moest hij vaak om de hoek zijn, bij het roemruchte Teatro alla Scala. Vijf minuten lopen. Daar, waar ooit de klassiekers van Verdi in première gingen, volgde Montale het naoorlogse Italiaanse muziekleven – Milaan is in dit opzicht veel meer de hoofdstad van Italië dan Rome. In oktober 1981, een paar weken na zijn dood, verscheen bij Mondadori een bundeling van Montales kritieken, Prime alla Scala.

Ik moest aan Montale denken omdat ik donderdagavond zelf in La Scala was, voor het eerst. De 92-jarige Hongaarse grootmeester György Kurtág heeft zijn eerste opera afgeleverd en die ging daar in première. Wat ik daarvan vond kun je dinsdag lezen in NRC.

Kurtág gebruikte als libretto de eenakter Fin de partie van Samuel Beckett, door de auteur in het het Engels vertaald als Endgame. Geweldig stuk. Dat uitzichtloze, maar ook manhaftige geredder van Hamm in zijn rolstoel, zijn ouders Nagg en Nell in hun vuilnisbakken en het trekkebenende sloofje Clov van wie ze allemaal afhankelijk zijn, maar die gevangen zit in zijn eigen angst en nederigheid – schitterend.

Maar ik dacht meteen: heeft Montale Beckett niet ooit ontmoet? In het boek Immagini di una vita staat wel een foto van Montales ontmoeting met Borges, eind april 1977. De heren spraken ‘zoals oude vrienden, al hadden we elkaar nooit eerder ontmoet,’ vertelde Borges na afloop in een interview. Montale vroeg hem naar de ‘sabià’, waarvan hij dacht dat het een mythische vogel was; Borges wist hem te vertellen dat het een Braziliaanse mus betrof. Ik stel me deze uitwisseling voor en luister ademloos naar ze, keuvelende iconen, zelf twee mythische vogels.

Maar goed, van Beckett geen spoor. Bij Beckett moest je vermoedelijk ook niet aankomen met gezanik over zanglijsters. Of ik die foto in mijn hoofd ooit echt heb gezien – of zij bestaat – weet ik niet, het lijkt eerlijk gezegd onwaarschijnlijk, maar Beckett en Montale hebben elkaar daadwerkelijk een keer de hand gedrukt.

Dat weet ik dankzij dit heerlijke filmpje van de RAI uit 1966, waarin Montale minestrone eet, vertelt over zijn vroege ambities om zanger te worden (de rol van bad guy Scarpia in Puccini’s Tosca leek hem wel wat), een stukje uit Rossini’s Il barbiere di Siviglia zingt én herinneringen ophaalt aan zijn ontmoeting met Beckett, in Parijs, waarvan hem vooral bijstaat dat hij diens naam verstond als Prickett, wat tot de nodige nurkse verwarring leidde. Mooi. Maar het klinkt niet direct als een gebeurtenis die uitgebreid zal zijn gedocumenteerd – helaas.

Overigens verhuisde Montale pas in 1967 naar Via Bigli 15. Daarvoor woonde hij zestien jaar lang een stukje verder, op nr. 11 – dat wist ik nog niet toen ik er langsliep, er hangt ook geen plaquette en ik heb er geen foto van gemaakt.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply