Browsing Category

Ansichtkaarten

Ansichtkaarten, Duitsch, Oostblok, Vertalen

De Schulz-Mann-correspondentie

12 december 2018
Wide a 739 logo
tekening van Bruno Schulz

Hooggeëerde, zeer gewaardeerde, beste dr. Jur!

Deze ansichtkaart stuur ik je vanaf de oever van de Rijn, die op de plek waar ik me bevind ons land binnenstroomt. Ik ben hier, zoals je weet, drie dagen geleden neergestreken, met mijn bescheiden uittreksel uit de wereldbibliotheek en mijn geliefden. Ik kijk uit op de dijk. Daarachter de rivier, erboven de hemel. Het is koud en nat en schitterend. Op naar de lente.

Ik ben verhuisd op de dag dat ik normaal gesproken even aan John Lennon denk, die achtendertig jaar geleden werd doodgeschoten door iemand die beroemd wilde worden en geen betere manier kon verzinnen dan een beroemdheid vermoorden. Dat verhaal hoorde ik als kind van mijn moeder en ik ben het nooit vergeten. Wat een waanzin, wat een verlies.

John Lennon is natuurlijk ook wereldliteratuur, als Bob Dylan Nobelprijs-waardig is, maar omdat ik nu op een steenworp van de grens woon stuur ik je een bericht uit de literaire Fundgrube van onze Oosterburen.

Het eerste Duitse boek dat ik uit een verhuisdoos pluk is van Maxim Biller. Dat is alleen al leuk maar omdat hij het idee van ‘Duitse schrijver’ oprekt: geboren in Praag, uit joodse-Russische ouders, en in 1970 als tienjarige naar de toenmalige BRD geëmigreerd. Het boek is een kleine roman met de naam van een grote auteur in de titel, en het eigenaardige is dat dat in vertaling een andere auteur is geworden dan in het origineel. Im Kopf von Bruno Schulz heet bij ons namelijk De verloren brief aan Thomas Mann.

Ik snap dat wel, want Thomas Mann is een beroemdere schrijver dan Bruno Schulz. Een verloren brief van Bruno Schulz is een traktatie voor ingewijden, maar een verloren brief aan Thomas Mann is een potentiële bestseller. Overigens was Billers boek juist in Duitsland een enorm succes. Kennelijk wordt de Pool Schulz daar breder gewaardeerd dan hier.

Schulz schijnt tijdens de Tweede Wereldoorlog daadwerkelijk een brief aan Thomas Mann te hebben geschreven, in de hoop via buitenlandse uitgaven van zijn werk de nazi-razernij te kunnen ontvluchten. Die brief is, inderdaad, verloren gegaan. Het mocht hoe dan ook niet baten, want op 19 november 1942 werd Schulz in zijn geboorteplaats Drohobycz door een SS’er op straat doodgeschoten. (De ironie, in de toevallige context van deze ansichtkaart, wil dat ook die triviale SS’er door zijn misdaad voor de vergetelheid behoed is, al wist hij, in tegenstelling tot de moordenaar van John Lennon, niet wat hij deed.)

Maxim Biller, de in Praag geboren schrijver van joods-Russische komaf, heeft de verloren brief van de Poolse schrijver Bruno Schulz aan de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Thomas Mann op grandioze wijze opnieuw verzonnen (in het Duits). Het is een lichtvoetige en vaak geestige, maar ook schrijnende vertelling, waarin Schulz als aanleiding voor zijn brief – of de pogingen daartoe – de verschijning van een dubbelganger van Thomas Mann in zijn woonplaats neemt. De dubbelganger, met ‘versleten kleren’ en ‘een penetrante lichaamsgeur’, is vooral een excuus om uit te wijden over zijn moeizame lotgevallen als tekenleraar, gefnuikt minnaar en bedreigd mens, in een heerlijke stijl, die heel knap het lichtelijk waanzinnige, half verschrikkelijke en driekwart magische universum van de verhalen van Bruno Schulz tevoorschijn tovert. ‘Weledele meneer dr. Mann!’

Het eindigt ermee dat Bruno zijn brief in een envelop doet, zich uitkleedt en bloot door de straten kruipt, op zoek naar een brievenbus of verlossing. In de mooie vertaling van Marcel Misset klinkt het ironisch-apocalyptische slotakkoord zo: “Hij was, hoewel hij al een uur onderweg was, net pas bij de poort van het stadspark aangekomen, hij hijgde, zijn knieën waren ontveld en bloedden, de duiven aan de hemel boven Drohobycz vlogen de een na de ander de rode vuurgloed in, waar ze als fakkels verbrandden.”

Ansichtkaarten, Categorisch uitgesloten, Éire, Italiano, Klassiekers, Musica, Toneel

Via Bigli 15, Milano

17 november 2018

Beste Jur,

Wij hebben allebei weleens in Monterosso, aan de Ligurische kust, door de spijlen van het hek naar het okergele zomerhuis van Eugenio Montale staan kijken. In dat huis bracht Montale zijn zomers door, daar leerde hij een wereld van zee en rotsen en adolescent verlossingsverlangen kennen die hij zo indringend heeft opgeroepen in zijn debuutbundel Ossi di seppia uit 1925. Inktvisskeletten, aangespoeld wrakhout, juttersgoud, de horizon, de kapotte mazen in het vissersnet waardoor je, misschien, zou kunnen ontsnappen… Continue Reading…

Aankondiging, Ansichtkaarten, Britannia, Categorisch uitgesloten, Klassiekers, Vertalen

De wederkomst van de dodo

11 januari 2018

Beste Jur,

“All have won and all must have prices,” said the Dodo.

Morgen is het zover: dan slingeren we het nieuwe tijdschrift dodo/nododo de wereld in! En onze vertaling van Lewis Carrolls nonsensgedicht Jabberwocky, niet te vergeten. Dit alles tijdens het symposium van het Lewis Carroll Genootschap in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Ik vertel je natuurlijk niets nieuws – we hebben het over weinig anders gehad, de afgelopen maanden, in de analoge wereld – maar mijn vrolijk borbelende anticipatie zoekt een uitweg. Ik heb het evenement ook aangekondigd op Tzum.

Continue Reading…

Americana, Ansichtkaarten, Poëzie

Drooglegging

4 mei 2017

Beste Jur,

Weet je nog, de Brooklyn Bridge? Vorig jaar las ik in de poëzie van Hart Crane een mythische evocatie van die brug, met zijn indrukwekkende ‘dubbele regenboog’ (in de woorden van een andere dichter, Marianne Moore). Toevalligerwijs keek jij er op hetzelfde moment vanuit je hotelraam op uit. Een vleugje Arletta-synchroniciteit! Een week geleden liep ik zelf over de Brooklyn Bridge, voor het eerst, het was nogal winderig en een paar van die verzen en herinneringen woeien door mijn hoofd. Continue Reading…

Americana, Ansichtkaarten

Nieuwjaar

13 januari 2017

Beste Jur,

De eerste sneeuw ligt op de daken. Ik heb mijn voeten op de radiator en kijk uit het raam. Ik zit hoog genoeg om geen mensen te zien, de wereld heeft dat aangename zwart-wit dat sneeuwval met zich meebrengt, een tafereel in grijstinten, de rokende schoorstenen, de kale takken. Recht voor me uit is de zon verblindend wit. Samengeknepen ogen. Eromheen de verfvegen van een winterlucht.

Grijstinten zijn goed nieuws. Hoe spectaculairder de lucht, hoe gevaarlijker. Die wijsheid komt uit een boek van Don DeLillo, White noise, over een bedaagde Continue Reading…

Americana, Ansichtkaarten, Poëzie

Muzische opsommingen

4 november 2016

Beste Jur,

Zoals je weet zijn engelen de boodschappers van God en bemiddelen ze tussen het aardse en gene zijde. Zoals ik tot voor kort niet wist zijn het er precies tweeënzeventig, althans volgens de kabbala, en hebben ze allemaal een naam. Ik kwam erachter dankzij de wereldpremière van 72 angels, een bijzonder werk voor kamerkoor en saxofoonkwartet van de Russisch-Amerikaanse componiste Lera Auerbach. Het duurde anderhalf uur en de tekst bestond uit niet meer dan die Continue Reading…

Americana, Ansichtkaarten, Antiquariaten

Twee Bruggen

27 oktober 2016

Hart-Crane-600x300

Beste Joep,

Je schreef me laatst over Hart Crane en zijn (Brooklyn) Bridge en het toeval wil dat ik nu, vanaf het dak van mijn hotel, gelegen aan voor hem de overzijde van de East River, had kunnen zien hoe hij naar de schepen tuurde die voorlangs de wolkenkrabbers van Manhattan af en aan voeren, hoe zijn meesterwerk aldus geboren werd, was ik hier 92 jaar eerder neergestreken.

Continue Reading…

Ansichtkaarten, Hedendaagsche Letterkunde, Oostblok

Je brein openvouwen als een lotusbloem

21 oktober 2016

Beste Jur,

In de Ardennen, in een huisje zonder internet, dacht ik aan een oude mijnwerker die met zijn zwarte longen en zijn kapotte rug ronddwaalt tussen de afgegraven Silezische heuvels waar hij, diep onder de grond, zijn leven heeft doorgebracht. “De laatste jaren heb je een onmenselijke hoeveelheid tabak opgerookt,” denkt hij. “Maar het is nog steeds niet genoeg, de lucht is nog steeds te schoon.” Die mijnwerker is een passant in het tijdloze moderne Tsjechië dat Marek Šindelka (1984) oproept in Anna in kaart gebracht. Het mooie van die roman is dat Anna in het geheel niet in kaart Continue Reading…

Ansichtkaarten, Verre Oosten

Bloesems over de zee

30 augustus 2016

shiosai

Beste Joep,

Augustus loopt op zijn einde. Kinderen gaan weer naar school, mannen en vrouwen zijn al een tijdje aan het werk. We hebben een paar warme dagen als toegift op de zomer en we hangen nog even rond in de gestolen tijd, terwijl het blad al geelt aan sommige bomen. Deze zomer was ik natuurlijk op Het Eiland met mijn gezin, het meest anderlandse stukje land van Nederland. Ik heb er weinig gelezen behalve een Continue Reading…