Browsing Category

Vertalen

Ansichtkaarten, Duitsch, Oostblok, Vertalen

De Schulz-Mann-correspondentie

12 december 2018
Wide a 739 logo
tekening van Bruno Schulz

Hooggeëerde, zeer gewaardeerde, beste dr. Jur!

Deze ansichtkaart stuur ik je vanaf de oever van de Rijn, die op de plek waar ik me bevind ons land binnenstroomt. Ik ben hier, zoals je weet, drie dagen geleden neergestreken, met mijn bescheiden uittreksel uit de wereldbibliotheek en mijn geliefden. Ik kijk uit op de dijk. Daarachter de rivier, erboven de hemel. Het is koud en nat en schitterend. Op naar de lente.

Ik ben verhuisd op de dag dat ik normaal gesproken even aan John Lennon denk, die achtendertig jaar geleden werd doodgeschoten door iemand die beroemd wilde worden en geen betere manier kon verzinnen dan een beroemdheid vermoorden. Dat verhaal hoorde ik als kind van mijn moeder en ik ben het nooit vergeten. Wat een waanzin, wat een verlies.

John Lennon is natuurlijk ook wereldliteratuur, als Bob Dylan Nobelprijs-waardig is, maar omdat ik nu op een steenworp van de grens woon stuur ik je een bericht uit de literaire Fundgrube van onze Oosterburen.

Het eerste Duitse boek dat ik uit een verhuisdoos pluk is van Maxim Biller. Dat is alleen al leuk maar omdat hij het idee van ‘Duitse schrijver’ oprekt: geboren in Praag, uit joodse-Russische ouders, en in 1970 als tienjarige naar de toenmalige BRD geëmigreerd. Het boek is een kleine roman met de naam van een grote auteur in de titel, en het eigenaardige is dat dat in vertaling een andere auteur is geworden dan in het origineel. Im Kopf von Bruno Schulz heet bij ons namelijk De verloren brief aan Thomas Mann.

Ik snap dat wel, want Thomas Mann is een beroemdere schrijver dan Bruno Schulz. Een verloren brief van Bruno Schulz is een traktatie voor ingewijden, maar een verloren brief aan Thomas Mann is een potentiële bestseller. Overigens was Billers boek juist in Duitsland een enorm succes. Kennelijk wordt de Pool Schulz daar breder gewaardeerd dan hier.

Schulz schijnt tijdens de Tweede Wereldoorlog daadwerkelijk een brief aan Thomas Mann te hebben geschreven, in de hoop via buitenlandse uitgaven van zijn werk de nazi-razernij te kunnen ontvluchten. Die brief is, inderdaad, verloren gegaan. Het mocht hoe dan ook niet baten, want op 19 november 1942 werd Schulz in zijn geboorteplaats Drohobycz door een SS’er op straat doodgeschoten. (De ironie, in de toevallige context van deze ansichtkaart, wil dat ook die triviale SS’er door zijn misdaad voor de vergetelheid behoed is, al wist hij, in tegenstelling tot de moordenaar van John Lennon, niet wat hij deed.)

Maxim Biller, de in Praag geboren schrijver van joods-Russische komaf, heeft de verloren brief van de Poolse schrijver Bruno Schulz aan de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Thomas Mann op grandioze wijze opnieuw verzonnen (in het Duits). Het is een lichtvoetige en vaak geestige, maar ook schrijnende vertelling, waarin Schulz als aanleiding voor zijn brief – of de pogingen daartoe – de verschijning van een dubbelganger van Thomas Mann in zijn woonplaats neemt. De dubbelganger, met ‘versleten kleren’ en ‘een penetrante lichaamsgeur’, is vooral een excuus om uit te wijden over zijn moeizame lotgevallen als tekenleraar, gefnuikt minnaar en bedreigd mens, in een heerlijke stijl, die heel knap het lichtelijk waanzinnige, half verschrikkelijke en driekwart magische universum van de verhalen van Bruno Schulz tevoorschijn tovert. ‘Weledele meneer dr. Mann!’

Het eindigt ermee dat Bruno zijn brief in een envelop doet, zich uitkleedt en bloot door de straten kruipt, op zoek naar een brievenbus of verlossing. In de mooie vertaling van Marcel Misset klinkt het ironisch-apocalyptische slotakkoord zo: “Hij was, hoewel hij al een uur onderweg was, net pas bij de poort van het stadspark aangekomen, hij hijgde, zijn knieën waren ontveld en bloedden, de duiven aan de hemel boven Drohobycz vlogen de een na de ander de rode vuurgloed in, waar ze als fakkels verbrandden.”

Hedendaagsche Letterkunde, Hispanisch, Vertalen

De moeilijkheid van het bescheiden mysterie

5 oktober 2018

Beste Jur,

Het was een gedenkwaardige avond bij boekhandel Broekhuis in Enschede, dat zul je met me eens zijn. De baarlijke nonsens was niet van de lucht. Omdat er ook mensen zijn die er niet bij waren, memoreer ik hier even dat wij onder meer hebben gesproken over onze vertaling van ‘Jabberwocky’, het beroemde nonsensgedicht van Lewis Carroll. Over vertalen kun je, behalve een boel onzinnige dingen, ook veel zinnigs te berde brengen. Wie een andere taal spreekt, leeft in een andere wereld, wisten filosofen als W.V.O. Quine en Donald Davidson al, maar dat terzijde. Continue Reading…

Americana, Hedendaagsche Letterkunde, Vertalen

Gorzen, Fraters en Franzen

2 juli 2018

 

Beste Joep,

De bekendste vogelaar van de VS is niet bekend van het vogelen. Ik zag een bijdrage van Channel 4 over miljoenen trekvogels die in landen als Frankrijk en Cyprus gruwelijk aan hun eind komen op met lijm ingesmeerde takken (ik moet als ik dat zie altijd denken aan “De Griezels” van Roald Dahl). Daarin riep een man met een bril de EU op zijn eigen wetten te handhaven. Hij zat op een bankje ergens in Engeland. Hij was er stil van. Ineens zei hij: “We are hearing a chiffchaff.” Daarna was hij weer stil en vervolgde toen: “I think actually two chiffchaffs.” Een man naar mijn hart. Kom er maar eens om. Iemand die nog een tjif en een tjaf van elkaar kan onderscheiden.  Continue Reading…

Duitsch, Hedendaagsche Letterkunde, Português, Vertalen

Hellebaarden

25 februari 2018

Beste Jur,

Federer heeft het toernooi in Rotterdam inmiddels op zijn naam geschreven en op een voorheen leeg plekje in mijn hoofd is de snaar ‘Zwitserse literatuur’ gespannen, die nu regelmatig wordt aangeslagen. Wat zit het leven toch vol verrassingen! Zo ontdekte ik dat de librettist van Stravinsky’s iconische muziektheaterstuk L’histoire du soldat uit 1918, Charles-Ferdinand Ramuz, behalve een voetnoot in de muziekgeschiedenis ook een Zwitser is. Van enig formaat bovendien: een grote Continue Reading…

Aankondiging, Ansichtkaarten, Britannia, Categorisch uitgesloten, Klassiekers, Vertalen

De wederkomst van de dodo

11 januari 2018

Beste Jur,

“All have won and all must have prices,” said the Dodo.

Morgen is het zover: dan slingeren we het nieuwe tijdschrift dodo/nododo de wereld in! En onze vertaling van Lewis Carrolls nonsensgedicht Jabberwocky, niet te vergeten. Dit alles tijdens het symposium van het Lewis Carroll Genootschap in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Ik vertel je natuurlijk niets nieuws – we hebben het over weinig anders gehad, de afgelopen maanden, in de analoge wereld – maar mijn vrolijk borbelende anticipatie zoekt een uitweg. Ik heb het evenement ook aangekondigd op Tzum.

Continue Reading…

Oostblok, Vertalen

Roel Schuyt en Danilo Kiš

13 oktober 2017

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Danilo_Kis_Serbian_Literature_Great_Men_Stamps.jpg

Beste Jur,

De Vertaalprijs van het Letterenfonds gaat dit jaar naar Roel Schuyt. Dat las ik net op Tzum. Schuyt (1948) vertaalt uit het Servo-Kroatisch, Macedonisch, Sloveens, Russisch, Wit-Russisch, Bulgaars en het Albanees – die laatste taal leerde hij zichzelf om Ismail Kadare in het origineel te kunnen lezen. Driewerf hoed af. Ik moest denken aan een van de eerste boeken die Schuyt vertaalde, van de Servische schrijver Danilo Kiš, Een grafmonument voor Boris Davidovitsj, en dan vooral aan het eerste Continue Reading…

Antieken, Hedendaagsche Letterkunde, La France, Vertalen

Houellebecq vs Marcus Aurelius

8 juni 2015

Beste Jur, hou je vast:

“In het algemeen was mijn lichaam een broeinest van allerlei pijnlijke aandoeningen – migraines, huidziekten, tandpijnen, aambeien – die elkaar zonder onderbreking aflosten, me haast nooit met rust lieten – en ik was nog maar vierenveertig! Hoe zou het wel niet zijn als ik vijftig, zestig of nog ouder was…! Dan zou ik enkel nog een samenstel van langzaam wegrottende organen zijn, en mijn leven zou een eindeloze kwelling worden, droefgeestig, vreugdeloos en karig.”

Dat lees ik in de nieuwe roman van Houellebecq, die zelf daadwerkelijk de zestig Continue Reading…