Britannia, Éire, Hedendaagsche Letterkunde, Klassiekers, Niet (uit-)gelezen

Op het spel

29 maart 2018

Beste Jur,

De Ierse schrijver John Banville was te gast bij VPRO Boeken, laatst, ik weet niet precies wanneer, want een modern mens kijkt tv op zijn eigen tijd. In sommige opzichten ben ik een modern mens. Banville sprak met Jeroen van Kan over zijn nieuwe roman, Mrs Osmond, die een vervolg is op de klassieke roman Portrait of a lady van Henry James uit 1881 en die kennelijk ook in de notoir doorwrochte stijl van James is geschreven. Ik moet bekennen dat ik beide boeken niet heb gelezen – Mrs Osmond is pas een paar maanden uit, maar in het geval van Portrait of a lady is dat natuurlijk wel een lacune.

Banville, die ik op basis van eerdere romans als The book of evidence en The sea hoog heb zitten, zei iets interessants, namelijk dat zijn land- en vakgenoot James Joyce géén risico nam toen hij Ulysses schreef. Dat vind ik interessant omdat Ulysses (1922) geldt als de meest gedurfde en baanbrekende roman van zijn tijd, een mijlpaal en ijkpunt binnen het genre. Volgens Banville nam Joyce weliswaar taalkundige en artistieke risico’s, maar zette hij zichzelf niet op het spel: de bevlogenheid en betrokkenheid van zijn vroege werk ontbrak. Joyce zat niet in zijn boek.

Ik betwijfel of deze visie James Joyce en Ulysses recht doet, maar Banville verheldert zijn punt door Joyce tegenover Henry James te zetten. Joyce’ taalspelletjes, stream of consciousness, stijlbreuken en collage- en montagetechnieken hebben het gezicht van het literaire modernisme bepaald; Henry James vertegenwoordigde een ándere vorm van modernisme, aldus Banville, die behalve hijzelf eigenlijk niemand gevolgd heeft. Deze vorm van modernisme is op het oog traditioneler en minder experimenteel, maar bewerkstelligt wel een waarachtiger verbeelde illusie van wat het betekent om mens te zijn in de wereld: tastend, jezelf en anderen niet of maar half begrijpend, overgeleverd aan willekeur en zonder bevredigend plot. Om die ervaring te vatten moet je jezelf – je onbegrip, je kleinheid en domheid – op het spel zetten.

In dit daglicht heb ik Henry James niet eerder bezien – dat van een visionaire modernist zonder navolgers, met de eerbiedwaardige uitzondering van John Banville. Ik krijg er wel zin van om Portrait of a lady toch maar eens te gaan lezen.

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply