Citaat, Hedendaagsche Letterkunde, Latino, Poëzie

Toets

19 december 2016

Beste Jur,

Romans zijn er in allerlei maten en vooral in allerlei vormen. Je hebt monologen (João Guimarães Rosa’s weergaloze Diepe wildernis: de wegen), dialogen (Plato) en kakofonische veelspraken (de boeken van Antonio Lobo Antunes). Jennifer Egan gebruikte in A visit from the goon squad Powerpoint. James Joyce schreef het een-na-laatste hoofdstuk van Ulysses in de vorm van een catechismus (hier een leuk artikel over dat hoofdstuk). Zou je ook een roman kunnen schrijven in de vorm van een Cito-toets?

Volgens Alejandro Zambra (1975) wel. Zijn nieuwste boek, verschenen bij de fijne uitgeverij Karaat als Begrijpend lezen, bestaat geheel uit multiple-choice-vragen. Misschien is het geen roman, maar poëzie. Zambra ontleende de vorm aan een toelatingstoets voor de universiteit die alle Chileense middelbare-scholieren in hun laatste jaar moesten maken. (De oorspronkelijke Spaanse titel van het boek is Facsímil, zoals de toets in de volksmond genoemd werd.) Volgens het korte nawoord heeft Zambra, die de toets zelf in 1993 maakte, op deze manier greep willen krijgen op zijn jeugdjaren en op de moeizame Chileense transitie van dictatuur naar democratie.

Ik heb het boek een tijdje geleden gelezen, met plezier, dat herinner ik me wel, maar ik zou je er weinig inhoudelijks over kunnen vertellen. Het was een plezier in de vorm, geloof ik. Zambra rekt het vraag-en-antwoordspel handig op, combineert suggestief met woorden, dist verhaalflarden op, brokjes Chileense geschiedenis. Dit is vraag 50:

“Vannacht droomde ik dat jij een ___ was, dat ik een ___ was, en dat we ___ samen ___.

  1. hond / hond / bij elke ongewenste gast / blaften
  2. been / been / elke avond / dansten
  3. tand / tand / bij elke maaltijd / beten
  4. non / priester / stiekem / sliepen
  5. geest / geest / voor altijd / zouden blijven”

Dat vind ik mooi. Het is een neurotisch soort poëzie, aarzelend tussen weemoed en cynisme.

Zambra brak internationaal door met Bonsai, tien jaar geleden. Dat dunne boekje was ook een formele oefening, maar wel een die me beter bijbleef. Zambra vertelt in Bonsai een liefdesgeschiedenis in scherven en fragmenten, niet langs de hoofdlijnen maar via terzijdes, zoet zolang de liefde bloeit, schrijnend wanneer de geliefden elkaar uit het oog zijn verloren. Zo begint het:

“Aan het eind sterft zij en blijft hij eenzaam achter, al was hij eigenlijk al jaren voor haar dood, voor Emilia’s dood, eenzaam. Laten we aannemen dat zij Emilia heet of heette en dat hij Julio heet, heette en altijd zal heten. Julio en Emilia. Aan het eind sterft Emilia. En Julio sterft niet. De rest is literatuur.”

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply