Browsing Tag

Nobelprijs

Ansichtkaarten, Duitsch, Oostblok, Vertalen

De Schulz-Mann-correspondentie

12 december 2018
Wide a 739 logo
tekening van Bruno Schulz

Hooggeëerde, zeer gewaardeerde, beste dr. Jur!

Deze ansichtkaart stuur ik je vanaf de oever van de Rijn, die op de plek waar ik me bevind ons land binnenstroomt. Ik ben hier, zoals je weet, drie dagen geleden neergestreken, met mijn bescheiden uittreksel uit de wereldbibliotheek en mijn geliefden. Ik kijk uit op de dijk. Daarachter de rivier, erboven de hemel. Het is koud en nat en schitterend. Op naar de lente.

Ik ben verhuisd op de dag dat ik normaal gesproken even aan John Lennon denk, die achtendertig jaar geleden werd doodgeschoten door iemand die beroemd wilde worden en geen betere manier kon verzinnen dan een beroemdheid vermoorden. Dat verhaal hoorde ik als kind van mijn moeder en ik ben het nooit vergeten. Wat een waanzin, wat een verlies.

John Lennon is natuurlijk ook wereldliteratuur, als Bob Dylan Nobelprijs-waardig is, maar omdat ik nu op een steenworp van de grens woon stuur ik je een bericht uit de literaire Fundgrube van onze Oosterburen.

Het eerste Duitse boek dat ik uit een verhuisdoos pluk is van Maxim Biller. Dat is alleen al leuk maar omdat hij het idee van ‘Duitse schrijver’ oprekt: geboren in Praag, uit joodse-Russische ouders, en in 1970 als tienjarige naar de toenmalige BRD geëmigreerd. Het boek is een kleine roman met de naam van een grote auteur in de titel, en het eigenaardige is dat dat in vertaling een andere auteur is geworden dan in het origineel. Im Kopf von Bruno Schulz heet bij ons namelijk De verloren brief aan Thomas Mann.

Ik snap dat wel, want Thomas Mann is een beroemdere schrijver dan Bruno Schulz. Een verloren brief van Bruno Schulz is een traktatie voor ingewijden, maar een verloren brief aan Thomas Mann is een potentiële bestseller. Overigens was Billers boek juist in Duitsland een enorm succes. Kennelijk wordt de Pool Schulz daar breder gewaardeerd dan hier.

Schulz schijnt tijdens de Tweede Wereldoorlog daadwerkelijk een brief aan Thomas Mann te hebben geschreven, in de hoop via buitenlandse uitgaven van zijn werk de nazi-razernij te kunnen ontvluchten. Die brief is, inderdaad, verloren gegaan. Het mocht hoe dan ook niet baten, want op 19 november 1942 werd Schulz in zijn geboorteplaats Drohobycz door een SS’er op straat doodgeschoten. (De ironie, in de toevallige context van deze ansichtkaart, wil dat ook die triviale SS’er door zijn misdaad voor de vergetelheid behoed is, al wist hij, in tegenstelling tot de moordenaar van John Lennon, niet wat hij deed.)

Maxim Biller, de in Praag geboren schrijver van joods-Russische komaf, heeft de verloren brief van de Poolse schrijver Bruno Schulz aan de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Thomas Mann op grandioze wijze opnieuw verzonnen (in het Duits). Het is een lichtvoetige en vaak geestige, maar ook schrijnende vertelling, waarin Schulz als aanleiding voor zijn brief – of de pogingen daartoe – de verschijning van een dubbelganger van Thomas Mann in zijn woonplaats neemt. De dubbelganger, met ‘versleten kleren’ en ‘een penetrante lichaamsgeur’, is vooral een excuus om uit te wijden over zijn moeizame lotgevallen als tekenleraar, gefnuikt minnaar en bedreigd mens, in een heerlijke stijl, die heel knap het lichtelijk waanzinnige, half verschrikkelijke en driekwart magische universum van de verhalen van Bruno Schulz tevoorschijn tovert. ‘Weledele meneer dr. Mann!’

Het eindigt ermee dat Bruno zijn brief in een envelop doet, zich uitkleedt en bloot door de straten kruipt, op zoek naar een brievenbus of verlossing. In de mooie vertaling van Marcel Misset klinkt het ironisch-apocalyptische slotakkoord zo: “Hij was, hoewel hij al een uur onderweg was, net pas bij de poort van het stadspark aangekomen, hij hijgde, zijn knieën waren ontveld en bloedden, de duiven aan de hemel boven Drohobycz vlogen de een na de ander de rode vuurgloed in, waar ze als fakkels verbrandden.”

Americana, Hedendaagsche Letterkunde

De Nobelprijs gaat naar…

8 oktober 2018

Beste Jur,

De Nobelprijs voor de literatuur gaat dit jaar naar Margaret Atwood, las ik op Tzum. Als het aan een groep van vijftig Nederlandse schrijvers ligt, althans. Want na de rellen rond de Zweedse Academie wordt de literatuurprijs dit jaar, en mogelijk ook volgend jaar, niet uitgereikt. Jean-Claude Arnault, de echtgenoot van het in april afgetreden Academielid Katarina Frostenson en een invloedrijke cultuurpaus, werd vorige week veroordeeld tot twee jaar cel wegens verkrachting. Achttien vrouwen hebben Arnault beschuldigd van verkrachting en aanranding. Continue Reading…

Duitsch, Hedendaagsche Letterkunde, Português, Vertalen

Hellebaarden

25 februari 2018

Beste Jur,

Federer heeft het toernooi in Rotterdam inmiddels op zijn naam geschreven en op een voorheen leeg plekje in mijn hoofd is de snaar ‘Zwitserse literatuur’ gespannen, die nu regelmatig wordt aangeslagen. Wat zit het leven toch vol verrassingen! Zo ontdekte ik dat de librettist van Stravinsky’s iconische muziektheaterstuk L’histoire du soldat uit 1918, Charles-Ferdinand Ramuz, behalve een voetnoot in de muziekgeschiedenis ook een Zwitser is. Van enig formaat bovendien: een grote Continue Reading…

Americana, Film, Klassiekers, Niet (uit-)gelezen

Damn good coffee

24 april 2017

twinpeaks

Beste Joep,

Jij zit beter in de literaire prijslijsten dan ik. Zo weet jij in een oogwenk Saul Bellow en Czesław Miłosz te verbinden. Maar mij lijstjeslustig onledig houden doe ik minstens zo graag (The Book of Lists, héérlijk) dus jouw post over de vettepotnominatie van Enright leidde mij linea recta naar Wikiland. Weinig Continue Reading…

Hedendaagsche Letterkunde, Hispanisch, Mediterraan

De gortdroge goochelaar Marías

13 december 2016

Beste Jur,

Hoewel ik nooit een letter van hem gelezen had, vond ik Javier Marías (1951) een zeer goede schrijver. Dat heb je soms. Best vaak eigenlijk – we hebben zoveel meningen, de meeste zijn noodgedwongen ongefundeerd, op zijn best secundair. Van Marías’ boeken verschijnen lovende recensies in de krant, zijn naam prijkt prominent op lijstjes met Nobelprijskandidaten. En jaren geleden zag ik een documentaire waarin Marías achter een statig bureau een vel papier in zijn typmachine draaide en uitlegde dat hij ieder volgetikt vel netjes nummerde en Continue Reading…

Britannia, Hedendaagsche Letterkunde

WE ARE ALREADY HOME THANK YOU

19 november 2016

Beste Jur,

Na de aanslagen van 11 september 2001 rees op zeker moment de vraag hoe die gebeurtenis in romans zou terechtkomen. Waar journalistiek verslag doet van het epicentrum, of van de waan van de dag, kan literatuur juist de nabevingen meten, tonen hoe de bakens verzet zijn, of de wervels ongemerkt verschoven. Jonathan Safran Foer kwam in 2005 met Extremely loud & incredibly close, dat was in mijn beleving een van de eerste 9/11-romans. Hoe zouden de afgelopen roerige maanden doorwerken in de literatuur van de toekomst?

Tot mijn verbazing heb ik net de eerste Brexit-roman gelezen. Nooit eerder zat Continue Reading…

Americana, Hedendaagsche Letterkunde

Dylan, really?

13 oktober 2016

Image result for Philip roth

Beste Jur,

Terwijl ik op aanraden van de permanente secretaris van de Zweedse Academie naar Blonde on Blonde luister (heerlijke plaat) probeer ik erachter te komen waarom het leuk/niet leuk is dat Bob Dylan de Nobelprijs heeft gewonnen. Salman Rushdie heeft hem al hartelijk gefeliciteerd. Iemand wijst erop dat Dylan helemaal niet de eerste liedjesschrijver is die de eer te beurt valt, al kreeg Rabindranath Tagore hem wel degelijk voor drukwerk, het bundeltje Gitanjali. (Uit het voorgaande zou je kunnen opmaken dat India vierkant achter Dylan staat.) In de coulissen warmen dubieuze Continue Reading…